Δευτέρα, 20 Ιανουαρίου 2014

Η διάλυση του ευρώ: Μία ιδέα για την οποία έφτασε η στιγμή


Από τα τέλη της άνοιξης, ένα μπαράζ «καλών νέων» καταφθάνει από τις χώρες της νότιας Ευρώπης. Η ανάπτυξη θα επιστρέψει στην Πορτογαλία και την Ισπανία, αλλά και στην Ελλάδα. Οι τιμές παραμένουν σε ένα επίπεδο που θεωρείται «λογικό». Με λίγα λόγια, η κρίση στη ζώνη του ευρώ είναι πια πίσω μας.

Υπάρχουν πολλές μεθοδεύσεις, αλλά και ένα κομμάτι αλήθειας σε αυτές τις καταστάσεις. Ας αρχίσουμε με τη μικρή αλήθεια που περιέχουν.
Ναι, η κρίση έχει φτάσει σε ένα όριο.
Αυτό είναι εμφανές στην Ισπανία, όπου η ανεργία φαίνεται να έχει σταθεροποιηθεί, αν και είναι ακόμα σε πολύ υψηλό επίπεδο (25% του εργατικού δυναμικού). Η κατάσταση μοιάζει να έχει επιδεινωθεί κατά τους τελευταίους μήνες, αλλά απέχει πολύ από το να είναι ισοδύναμη με μια κρίση.

Να προσθέσουμε, όμως, ότι όλο και περισσότερα μαύρα σύννεφα συσσωρεύονται στον ορίζοντα: η πίστωση είναι ακόμη στη διαδικασία της σύναψης συμβάσεων (κυρίως στην Ιταλία και τη Γαλλία), οι επενδύσεις εξακολουθούν να είναι μικρές (και μαζί με αυτές δεν είναι ενθαρρυντικές και οι προοπτικές για μελλοντική ανάπτυξη). Δεν υπάρχει κάτι ώστε να πούμε ότι οι χώρες της νότιας Ευρώπης θα βρουν μέσα στους επόμενους μήνες την ανάπτυξη που θα τους επιτρέψει να ξεπεράσουν την κρίση που γνώρισαν. Στην καλύτερη περίπτωση, η κρίση θα είναι στο ίδιο επίπεδο, όπως σήμερα.

Στη χειρότερη περίπτωση, και αυτό είναι που φοβάται κανείς, όταν εξετάζει την εξέλιξη των πιστώσεων και των επενδύσεων, μετά από αυτή την προσωρινή παύση, η κατάσταση θα αρχίσει να επιδεινώνεται κατά το δεύτερο εξάμηνο του 2014.

Αυτό οδηγεί σε χειραγώγηση, που σε μεγάλο βαθμό είναι εμφανής σε πολλά μέσα ενημέρωσης. Μιλάνε μόνο για «ανάκαμψη», ενώ όλοι οι δείκτες παραμένουν ανησυχητικοί. Υπάρχει συναίνεση από ένα μέρος του τύπου, κυρίως για πολιτικούς λόγους, που διακηρύσσει την επιστροφή στην ανάπτυξη, ενώ όλα δείχνουν το αντίθετο. Είχαμε ένα παράδειγμα των πρακτικών αυτών στις στατιστικές για την ανεργία στη Γαλλία. Αυτό είναι διδακτικό, τόσο για την κατάσταση των μέσων ενημέρωσης στη Γαλλία όσο και για τη στάση της ελίτ σε αυτό το θέμα. Ενώ συνεχίζουμε να συζητάμε για την κρίση του ευρώ στη Γερμανία, την Ιταλία και την Ισπανία, το θέμα φαίνεται να έχει εξαφανιστεί στη Γαλλία.

Η εξέλιξη της κρίσης


Θα πρέπει να θυμόμαστε ότι η κρίση στη ζώνη του ευρώ δεν χρονολογείται από το 2010-2011, αλλά έχει πολύ βαθύτερες ρίζες. Η εισαγωγή του ευρώ δημιούργησε, επίσης, μια ενιαία νομισματική πολιτική για τις χώρες της ευρωζώνης. Ωστόσο, οι οικονομικές συνθήκες και οι καθοριστικοί διαρθρωτικοί παράγοντες του πληθωρισμού, τα προβλήματα για την κατανομή του εισοδήματος, αλλά και η παρουσία της εφοδιαστικής αλυσίδας που είναι λιγότερο ή περισσότερο ευαίσθητη στις αυξήσεις των τιμών, προκαλούν δομικό πληθωρισμό που διαφέρει ανάλογα με τη χώρα.

Αυτό οφείλεται στην παρουσία σημαντικών δυσκαμψιών στην οικονομία, η οποία ακυρώνει την άποψη για την «ουδετερότητα» του χρήματος.Ωστόσο, στο πλαίσιο ενός ενιαίου νομίσματος, οι διαφορές του πληθωρισμού δεν μπορεί να είναι πολύ μεγάλες, εξαιτίας της εσωτερικής ανταγωνιστικότητας σε μία περιοχή. Όμως, μια σειρά από χώρες είχαν πληθωρισμό κάτω από το διαρθρωτικό επίπεδό τους. Αυτό, με τη σειρά του, έχει οδηγήσει σε ένα ρυθμό ανάπτυξης χαμηλότερο από τη βέλτιστη ανάπτυξή τους και εξηγεί γιατί ορισμένες χώρες, όπως η Ιταλία και η Πορτογαλία, έχουν βιώσει πολύ χαμηλή ανάπτυξη.

Στην πραγματικότητα, οι χώρες αυτές έχουν χάσει και την ανταγωνιστικότητα και το επίπεδο της ανάπτυξης.

Εάν η ευρωπαϊκή οικονομία μαραζώνει σε ύφεση από το 2000, αυτό οφείλεται στο ευρώ.

Το γεγονός ότι η Γερμανία έχει τραβηχτεί έξω από το παιχνίδι, επιβεβαιώνει ότι είναι αποτέλεσμα των συγκεκριμένων συγκριτικών πλεονεκτημάτων της πολιτικής της χώρας που έχει ακολουθηθεί από το 2002 (η «μεταρρύθμιση» Harz-IV). Το ευρώ είναι η καρδιά του προβλήματος στην Ευρώπη. Καταδικάζει την πλειονότητα των χωρών που το έχουν υιοθετήσει στην ύφεση ή την κρίση, όπως ακριβώς συμβαίνει στη νότια Ευρώπη. Η Γερμανία έχει «εξαγάγει» στις άλλες χώρες περίπου 4 με 5 εκατομμύρια ανέργους.

Διάλυση, η μόνη λογική λύση στον ορίζοντα;


Η διάλυση της ευρωζώνης δεν θα ήταν μια «καταστροφή», αλλά μια σωτήρια λύση για τη νότια Ευρώπη και τη Γαλλία. Αυτό δείχνει και η μελέτη «Τα σενάρια διάλυσης του ευρώ», που δημοσιεύθηκε στις αρχές του Σεπτεμβρίου. Σε αυτή μπορούμε να διαβάσουμε, σύμφωνα με τις διάφορες υποθέσεις, για την ευεργετική επίδραση των υποτιμήσεων όχι μόνο στη γαλλική οικονομία, αλλά και στις χώρες που τώρα μαστίζονται από την κρίση, όπως είναι η Ελλάδα, η Πορτογαλία και η Ισπανία. Φυσικά, όλα εξαρτώνται, μεταξύ άλλων, από την οικονομική πολιτική που ακολουθείται και από τις εκτιμήσεις για ανάπτυξη.

Στη χειρότερη περίπτωση, μπορούμε να αναμένουμε μια συνολική ανάπτυξη της τάξης του 8% κατά το τρίτο έτος μετά το τέλος του ευρώ και, στην καλύτερη, μία ανάπτυξη της τάξης του 20%. Στη νότια Ευρώπη, η συνολική ανάπτυξη θα είναι, κατά μέσο όρο, 6% στην Ισπανία, 11% στην Πορτογαλία και 15% στην Ελλάδα, στη χειρότερη περίπτωση.

Ένα πρώτο μάθημα που συνεπάγονται όλα αυτά: η διάλυση της ζώνης του ευρώ θα φέρει πίσω την ανάπτυξη σε ΟΛΕΣ τις χώρες της νότιας Ευρώπης και θα προκαλέσει μαζική και ταχεία μείωση της ανεργίας. Για τη Γαλλία, μπορούμε να υπολογίσουμε την πτώση της ανεργίας σε 1 έως 2,5 εκατομμύρια ανθρώπους σε τρία χρόνια. Επιπλέον, θα φέρει ισορροπία στις συντάξεις και στην κοινωνική πρόνοια. Η λύση αυτή θα αποκαταστήσει την οικονομική ζωτικότητα της νότιας Ευρώπης, αλλά θα μπορούσε, επίσης, να είναι επωφελής και για τη Γερμανία, καθώς η νότια Ευρώπη θα συνεχίσει να αναπτύσσει το εμπόριό της με το βόρειο γείτονά της, μετά την αναπροσαρμογή της ανταγωνιστικότητας.

Τα μειονεκτήματα θα ήταν πολύ περιορισμένα. Λόγω των φόρων, η επίπτωση μίας υποτίμησης 25% έναντι του δολαρίου θα προκαλέσει μια αύξηση στις τιμές των καυσίμων, της τάξης του 6% έως 8%, «στην αντλία». Αφού φύγει το ευρώ, τα χρέη των επιμέρους κρατών θα πρέπει να μετατραπούν σε εθνικό νόμισμα.Μια τέτοια πολιτική θα μπορούσε, επίσης, να επιβάλει ελέγχους στο κεφάλαιο σε κάθε χώρα. Σημειώστε ότι αυτό συμβαίνει ήδη στην Κύπρο! Οι έλεγχοι αυτοί, μεταξύ άλλων, περιορίζουν σημαντικά την κερδοσκοπία και επιτρέπουν στις κεντρικές τράπεζες να επικεντρωθούν στην επίτευξη ισοτιμίας. Έτσι, θα μπορούσε να δημιουργηθεί ένα σύστημα διακυμάνσεων συναλλαγματικών ισοτιμιών, όπως την εποχή της ΕΟΚ. Ιστορικά, με το θάνατο αυτού του συστήματος δημιουργήθηκε η κερδοσκοπία του νομίσματος. Το σύστημα αυτό θα μπορούσε να λειτουργήσει και πάλι.

Από το «μοναδικό νόμισμα» στο «κοινό νόμισμα»;


Αυτή η ιδέα προσελκύει ένα σημαντικό αριθμό (ανδρών και γυναικών) πολιτικών. Και δεν είναι καθόλου παράλογο, το αντίθετο μάλιστα. Στην πραγματικότητα, ένα κοινό νόμισμα θα πρέπει να υιοθετηθεί από την αρχή.Μπορεί να φανταστεί κανείς ότι το ευρωπαϊκό νομισματικό σύστημα, που θα έχει αποκατασταθεί μετά τη διάλυση του ευρώ, θα οδηγήσει σε ένα κοινό νόμισμα, εκτός από τα υπάρχοντα νομίσματα, το οποίο θα χρησιμοποιείται για όλες τις συναλλαγές (αγαθά και υπηρεσίες, αλλά και επενδύσεις) με τις άλλες χώρες. Οι ισοτιμίες των νομισμάτων που συμμετέχουν στο σύστημα του κοινού νομίσματος θα μπορούσαν να αναθεωρούνται τακτικά. Αυτό θα δώσει στην Ευρώπη τόσο την εσωτερική ευελιξία που χρειάζεται όσο και τη σταθερότητα έναντι του υπόλοιπου κόσμου. Το κοινό νόμισμα θα είναι εγγενώς πιο σταθερό από ένα ενιαίο νόμισμα και θα μπορούσε, τελικά, να γίνει ένα ισχυρό αποθεματικό μέσο που αντιστοιχεί με τις επιθυμίες των αναδυόμενων χωρών των BRICS.

Η διάλυση του ευρώ, υπό αυτές τις συνθήκες, δεν υπογράφει το τέλος της Ευρώπης, όπως λένε, αλλά, αντίθετα, θα σημάνει τη νικηφόρα επιστροφή της στην παγκόσμια οικονομία, μια επιστροφή που θα ωφελήσει μαζικά, με την ανάπτυξη και την εμφάνιση ενός αποθεματικού μέσου, και τις αναπτυσσόμενες χώρες της Ασίας και της Αφρικής.

Η άποψη που εκφράζεται στο παρόν άρθρο δεν ταυτίζεται αναγκαστικά με τη θέση της σύνταξης, ο συγγραφέας είναι εξωτερικός συνεργάτης του RIA Novosti.

* Ο Ζακ Σαπίρ είναι Γάλλος οικονομολόγος και έχει διδάξει στο l’EHESS-Paris και στο Οικονομικό Κολλέγιο της Μόσχας (MSE-MGU). Είναι ειδικός στα προβλήματα της μετάβασης της Ρωσίας και αναγνωρισμένος ειδήμονας στα οικονομικά προβλήματα και στο διεθνές εμπόριο. Έχει συγγράψει πολλά σπουδαία βιβλία, με πιο πρόσφατο το «La Démondialisation», (Paris, Le Seuil, 2011).

(''ΑΠΟΚΛΕΙΣΜΕΝΗ'') ΠΗΓΗ